Глобален развој на Ковид-19 вакцини

Генетската секвенца на САРС-КоВ-2, коронавирусот што предизвикува Ковид-19, беше објавена на 11 јануари 2020 година, предизвикувајќи интензивна глобална активност за истражување за развој на вакцина против оваа болест. Опсегот на хуманитарното и економското влијание на пандемијата со Ковид-19 покрена евалуација на технолошки програми за изработка на вакцина на нова генерација преку нови модели за да се забрза развојот, а првиот кандидат за Ковид-19 вакцина  влезе во хумани клинички тестирања со невидена брзина на 16 март 2020 година.

Унијата за спремност за епидемиски промени (The Coalition for Epidemic Preparedness Innovations CEPI) соработува со глобалните здравствени власти и производителите на вакцини за поддршка на развојот на Ковид-19 вакцините. За да ги олесниме овие обиди, развивме и постојано одржуваме глобален преглед на активноста за развој на Ковид-19 вакцина. Нашата глобална база на податоци вклучува програми за развој на вакцини пријавени преку авторитативниот и постојано ажурираниот список на СЗО, заедно со други проекти идентификувани од јавно достапни и комерцијални извори. Ние, исто така, ги споделивме нашите информации со другите во глобалниот здравствен екосистем за да се подобри координацијата во одговорот на епидемијата со Ковид-19 и да се овозможи глобалните ресурси и можности да бидат насочени кон најперспективните кандидати за вакцини.

Глобален приказ на истражување и развој на Ковид-19 вакцина    

Од 8 април 2020 година, глобалниот приказ за истражување и развој на Ковид-19 вакцините вклучува 115 кандидати за вакцини (Слика 1), од кои 78 се потврдени како активни и 37 се непотврдени. Од 78 потврдени активни проекти, 73 во моментов се во истражни или претклинички фази. Најнапредните кандидати неодамна се вклучија во клинички развој, вклучително и mRNA-1273 од Moderna, Ad5-nCoV од CanSino Biologicals, INO-4800 од Inovio, LV-SMENP-DC и патоген специфичен aAPC од Shenzhen Geno-Immune Medical Institute (Табела 1) Бројни други развивачи на вакцини посочија дека планираат да започнат тестирање со луѓе во 2020 година.

Сл. 1  Графички приказ на кандидати за Ковид-19 вакцини базиран на применетата технологија за изработка на вакцината. Истражувачки проекти (поделени во потврдени и непотврдени) се во рана фаза на планирање без ин-виво тестирање, а претклиничките проекти се во фаза на ин-виво тестирање и/или производство на материјал за клинички испитувања.

Табела 1 Клиничка фаза на испитувањата за Ковид-19 вакцина

Candidate Vaccine characteristics Lead developer Status
mRNA-1273 LNP-encapsulated mRNA vaccine encoding S protein Moderna Phase I (NCT04283461)
Ad5-nCoV Adenovirus type 5 vector that expresses S protein CanSino Biologicals Phase I (NCT04313127)
INO-4800 DNA plasmid encoding S protein delivered by electroporation Inovio Pharmaceuticals Phase I (NCT04336410)
LV-SMENP-DC DCs modified with lentiviral vector expressing synthetic minigene based on domains of selected viral proteins; administered with antigen-specific CTLs Shenzhen Geno-Immune Medical Institute Phase I (NCT04276896)
Pathogen-specific aAPC aAPCs modified with lentiviral vector expressing synthetic minigene based on domains of selected viral proteins Shenzhen Geno-Immune Medical Institute Phase I (NCT04299724)

aAPC, artificial antigen-presenting cell; CTL, cytotoxic T lymphocyte; DC, dendritic cell; LNP, lipid nanoparticle; S protein, SARS-CoV-2 spike protein.

Разновидност на технолошки програми

Впечатлива карактеристика на глобалниот развој на Ковид-19 вакцините е опсегот на технолошки програми кои се истражуваат, вклучително и нуклеинска киселина (ДНК и РНК), честички слични на вируси, пептид, вирусен вектор (реплицирачки и кој не се умножува), рекомбинантен протеин, живи атенуирани вируси и неактивирани вируси (Сл. 1). Многу од овие програми во моментов не се база за лиценцирани вакцини, но искуството во области како што е онкологија ги охрабрува иноваторите да ги искористат можностите што пристапите од новата генерација ги нудат за побрз развој и производство.                                                                                  Може да се претпостави дека некои програми за Ковид-19 вакцина можат да бидат подобро прилагодени на специфични подтипови на популацијата (како што се постари лица, деца, бремени жени или имунокомпромитирани пациенти).

Новите програми засновани врз ДНК или mRNA нудат голема флексибилност во однос на манипулацијата со антигенот и потенцијалот за брзина. Навистина, Moderna го започна клиничкото испитување mRNA-1273, базирано на mRNA вакцина, само 2 месеци по идентификувањето на секвенцата. Вакцините засновани врз вирусни вектори нудат високо ниво на протеинска експресија и долгорочна стабилност и предизвикуваат силни имунолошки реакции. Конечно, веќе има лиценцирани вакцини засновани врз рекомбинантни протеини за други болести, и таквите би можеле да го искористат големиот постоен капацитет на производство.

За некои програми, адјувантите можат да ја подобрат имуногеноста и да направат пониски дози одржливи, со што ќе се овозможи вакцинирање на повеќе луѓе без да се загрози безбедноста. Досега, најмалку 10 производители посочиле планови за развој на адјуванти за вакцини против Ковид-19, а производителите на вакцини, вклучувајќи ги GlaxoSmithKline, Seqirus и Dynavax, се обврзале да ги направат лиценцираните адјуванси (AS03, MF59 и CpG 1018, соодветно) достапни за употреба со нови Ковид-19 вакцини изработени од други.

Ограничени се информациите за специфичниот/те антиген/и на  САРС-КоВ-2 кои се користат во развојот на вакцините. Повеќето истражувачи за кои информациите се достапни имаат за цел да индуцираат неутрализирачки антитела против протеинот на шилецот на вирусот (S), спречувајќи го навлегувањето на вирусот преку човечкиот ACE2 рецептор. Сепак, не е јасно како различни форми и/или варијанти на  S протеинот кои се користат кај различни истражувачи се поврзани едни со други, или со геномската епидемиологија на болеста. Искуството со развивање на САРС вакцини укажува на потенцијалот за зголемување на имунилошките ефекти на различни антигени, што е тема на дебата и може да биде од значење за напредокот на вакцините.

Профил на производителите на вакцини 

Од потврдените активни кандидати за производство на вакцини, 56 (72%) развиваат од приватни/индустриски проекти, а останатите 22 (28%) од проектите се водени од академски, јавен сектор и други непрофитни организации (Сл. 2). Иако бројни големи мултинационални производители на вакцини (како Janssen, Sanofi, Pfizer and GlaxoSmithKline) се вклучиле во развој на Ковид-19 вакцини, многу од водечките истражувачи се мали и/или неискусни во големо производство на вакцини. Поради тоа, ќе биде важно да се обезбеди координација на производството на вакцина и можност за снабдување и капацитет за задоволување на побарувачката.

Сл. 2 | Профил на истражувачи на Ковид-19 вакцини според типот и географската локација.

Најголемиот број истражувања за развој на Ковид-19 вакцини се во Северна Америка, со 36 (46%) проекти на потврдени активни истражувања за вакцини во споредба со 14 (18%) во Кина, 14 (18%) во Азија (без Кина) и Австралија и 14 (18%) во Европа (Сл. 2). Од Кина се пријавени дополнителни истражувања за развој на вакцини, а CEPI  е во дијалог со кинеското Министерство за наука и технологија за да го потврди нивниот статус.

Водечките активни истражувања за Ковид-19 вакцини се распоредени во 19 земји, кои заедно сочинуваат над три четвртини од глобалното население. Сепак, во моментов нема достапни информации за активности за развој на вакцини во Африка или Латинска Америка, иако во овие региони постојат капацитети и регулаторните рамки за производство на вакцини. Епидемиологијата на Ковид-19 може да се разликува зависно од географската локација и веројатно е дека ефективна контрола на пандемијата ќе бара поголема координација и вклученост на јужната хемисфера во напорите за истражување и развој на вакцина.

Индустриските стандарди за традиционални модели за развој на вакцини наведуваат стапка на слабеење за лиценцирани вакцини од повеќе од 90%. Пристапите што се применуваат за развој на Ковид-19 кои вклучуваат нов таргет вирус и честопати нови нови програми за вакцинирање и нови модели за развој – веројатно ќе ги зголемат ризиците поврзани со испорака на лиценцирана вакцина и ќе бараат внимателна проценка на ефективноста и безбедност на секој чекор. Со цел да се процени ефикасноста на вакцините, се развиваат специфични модели на животни со Ковид-19, вклучително и ACE2-трансгенични глувци, хрчаци, ферети и не-човечки примати. Потребни се мерки за заштита на ниво на биолошка сигурност ниво 3 за студии на животни кои вклучуваат предизвици со живи вируси, а барањето за овие стандарди ќе бара меѓународна координација за да се обезбеди доволен лабораториски капацитет.

Конечно, ќе биде потребна силна меѓународна координација и соработка помеѓу истражувачите на вакцини, регулаторите, креаторите на политиките, финансиерите, телата на јавното здравство и владите за да се обезбеди перспективните кандидати за вакцини во доцна фаза да можат да бидат произведени во доволни количини и подеднакво да се испорачуваат на сите засегнати области, особено во ниско-ресурсните региони.

CEPI неодамна издаде повик за финансирање за поддршка на глобалните напори за развој на Ковид-19 вакцина водени од три императиви: брзина, сериски развој и производство и глобален пристап.

Ние одржуваме пристап на динамичен  инвестициски менаџмент и ќе ги направиме нашите научни ресурси да се достапни на глобално ниво. Ние ја повикуваме глобалната заедница за изработка на вакцина заеднички да ја мобилизира техничката и финансиската поддршка потребна за успешно решавање на пандемијата со Ковид-19 преку глобална програма за вакцинирање и да обезбеди силна основа за справување со идните пандемии.

Извор: A nature research journal From the Analyst’s Couch   Zacharias Andreadakis, Arun Kumar, Raúl Gómez Román, Stig Tollefsen, Melanie Saville & Stephen Mayhew  09 April 2020
doi: 10.1038/d41573-020-00073-5