IPCC: Климатските промени се распространети, интензивирани и брзи

Научниците ги набљудуваат климатските промени на Земјата во секој регион и во целиот климатски систем, според најновиот Меѓувладин панел за климатски промени – ИПЦЦ (The Intergovernmental Panel on Climate Change – IPCC)1, објавен денеска.

Многу од промените забележани во климата се без преседан во илјадници, ако не и стотици илјади години, а некои од промените веќе започнати – како што е постојаниот пораст на нивото на морето – се неповратни во текот на стотици до илјадници години.

Силното и трајно намалување на емисиите на јаглерод диоксид (СО2) и другите стакленички гасови (greenhouse gases)2 би ги ограничило климатските промени.

Иако, придобивките за квалитетот на воздухот ќе се случат брзо, може да поминат 20-30 години за да се стабилизираат глобалните температури, според извештајот на работната група I на ИПЦЦ, Климатски промени 2021: Основа за физичка наука (IPCC Working Group I report, Climate Change 2021: the Physical Science Basis), одобрена во петокот од 195 влади-членки на ИПЦЦ , преку виртуелна сесија за одобрување која се одржа во текот на повеќе од две недели, почнувајќи од 26 јули.

Извештајот на Работната група I е првиот дел од Шестиот извештај за проценка на IPCC (AR6), кој ќе биде завршен во 2022 година.

„Овој извештај ги одразува вонредните напори под исклучителни околности“, рече Хоесунг Ли, претседател на ИПЦЦ. „Иновациите во овој извештај и напредокот во климатските науки што ги одразува, даваат непроценлив придонес во климатските преговори и донесувањето одлуки“.

Побрзо затоплување

Извештајот дава нови проценки за шансите за надминување на глобалното ниво на затоплување од 1,5°C во следните децении и открива дека доколку нема итни, брзи и големи намалувања на емисиите на стакленички гасови, ограничувајќи го затоплувањето до близу 1,5°C или дури 2°C истото ќе биде вон контрола.

Извештајот покажува дека емисиите на стакленички гасови создадени од човечките активности се одговорни за приближно 1,1°C затоплување од 1850-1900 година, и открива дека во просек во следните 20 години, глобалната температура се очекува да достигне или да надмине 1,5°C на затоплување. Оваа проценка се базира на подобрени сетови на податоци за набљудување за да се оцени историското затоплување, како и напредок во научното разбирање на одговорот на климатскиот систем на емисиите на стакленички гасови предизвикани од човекот.

„Овој извештај е проверка на реалноста“, рече копретседавачот на Работната група I на ИПЦЦ, Валери Масон-Делмот. „Сега имаме многу појасна слика за минатото, сегашноста и идната клима, што е од суштинско значење за разбирање каде одиме, што може да се стори и како да се подготвиме“.

Секој регион се соочува со се поголеми промени

Многу карактеристики на климатските промени директно зависат од нивото на глобалното затоплување, но она што луѓето го доживуваат често е многу различно од глобалниот просек. На пример, затоплувањето над копно е поголемо од глобалниот просек и е повеќе од двојно повисоко на Арктикот.

„Климатските промени веќе влијаат на секој регион на Земјата, на повеќе начини. Промените што ги доживуваме ќе се зголемат со дополнително затоплување “, рече копретседавачот на работната група I на IPCC, Панмао haiаи.

Извештајот предвидува дека во наредните децении климатските промени ќе се зголемат во сите региони. За 1,5°С глобално затоплување, ќе има зголемени топлотни бранови, подолги топли сезони и пократки студени сезони. На 2°C од глобалното затоплување, топлотните екстреми почесто би достигнале критични прагови на толеранција за земјоделството и здравјето, покажува извештајот.

Но, не се работи само за температурата. Климатските промени носат повеќе различни промени во различни региони – кои сите ќе се зголемат со понатамошното затоплување. Тие вклучуваат промени во влажноста и сувоста, ветровите, снегот и мразот, крајбрежните области и океаните. На пример:

Климатските промени влијаат врз моделите на врнежи. На високи географски широчини, врнежите најверојатно ќе се зголемат, додека се предвидува да се намалат во големи делови од суптропските области. Се очекуваат промени во врнежите од монсуните, кои ќе се разликуваат во зависност од регионот.
Крајбрежните области ќе забележат континуиран пораст на нивото на морето во текот на 21 век, придонесувајќи за почести и потешки поплави на крајбрежјето во ниските области и крајбрежна ерозија. Екстремните промени на нивото на морето, кои претходно се случуваа еднаш во 100 години, може да се случуваат секоја година до крајот на овој век.
Понатамошното затоплување ќе го засили топењето на вечниот мраз, и губењето на сезонската снежна покривка, топењето на глечерите и ледените плочи и губење на летниот леден арктички морски мраз.
Промените во океанот, вклучително и затоплување, почести морски топлотни бранови, закиселување на океанот и намалено ниво на кислород се јасно поврзани со човечкото влијание. Овие промени влијаат и на океанските екосистеми и на луѓето што се потпираат на нив, и тие ќе продолжат барем до крајот на овој век.
За градовите, некои аспекти на климатските промени може да се засилат, вклучително и топлината (бидејќи урбаните области обично се потопли од нивната околина), поплави од обилни врнежи и пораст на нивото на морето во крајбрежните градови.

За прв пат, Шестиот извештај за проценка дава подетална регионална проценка на климатските промени, вклучувајќи фокус на корисни информации што можат да ја информираат проценката на ризикот, адаптацијата и другото донесување одлуки, и нова рамка која помага да се преведат физичките промени во клима – топлина, студ, дожд, суша, снег, ветер, поплави на крајбрежјето и повеќе – во она што тие значат за општеството и екосистемите.

Овие регионални информации можат детално да се истражат во ново развиениот Интерактивен атлас (interactive-atlas.ipcc.ch), како и регионални листови со податоци, техничко резиме и основниот извештај.

Влијанието на човекот врз минатото и идната клима

„Со децении е јасно дека климата на Земјата се менува и улогата на човечкото влијание врз климатскиот систем е неспорна“, изјави Масон-Делмот. Но, новиот извештај, исто така, ги одразува големите напредоци во науката за разбирање на улогата на климатските промени во интензивирање на специфични временски и климатски настани, како што се екстремни топлотни бранови и настани од обилни врнежи.

Извештајот, исто така, покажува дека човечките постапки сеуште имаат потенцијал да го одредат идниот тек на климата. Доказите се јасни дека јаглерод диоксидот (СО2) е главниот двигател на климатските промени, иако другите гасови од стаклената градина и загадувачите на воздухот, исто така, влијаат на климата.

„Стабилизирањето на климата ќе бара силно, брзо и одржливо намалување на емисиите на стакленички гасови и постигнување на нето нулта емисија на СО2. Ограничувањето на другите гасови од стаклената градина и загадувачите на воздухот, особено метанот, може да има придобивки и за здравјето и за климата “, изјави Жаи.

1 Меѓувладин панел за климатски промени (The Intergovernmental Panel on Climate Change – IPCC) е тело на Обединетите нации за евалуација на научните податоци поврзани со климатските промени

2 Стакленичките гасови се гасови во атмосферата на Земјата кои ја заробуваат топлината. Тие дозволуваат сончевата светлина да помине низ атмосферата, но ја спречуваат топлината што ја носи сончевата светлина да ја напушти атмосферата. Главни стакленички гасови се: водена пареа, јаглерод диоксид.

Извор: ИПЦЦ Женева 09.08.2021 година